Waarom iedere tuinier zou moeten beginnen met composteren
Composteren is veel meer dan alleen het weggooien van tuinafval op een grote hoop. Het is een prachtig biologisch proces waarbij organisch materiaal wordt omgezet in een rijke, donkere substantie die ook wel het zwarte goud van de tuin wordt genoemd. Wanneer je kiest voor zelf composteren, sluit je de natuurlijke kringloop in je eigen achtertuin. Je vermindert de hoeveelheid afval die door de gemeente moet worden opgehaald en je krijgt er een gratis bodemverbeteraar voor terug die boordevol voedingsstoffen zit. Bovendien verbetert compost de bodemstructuur aanzienlijk, waardoor planten beter kunnen wortelen en water effectiever wordt vastgehouden tijdens droge periodes.
Het proces van composteren is in feite het nabootsen van wat er in een bos gebeurt. Bladeren, takjes en dode planten vallen op de grond en worden door micro organismen, schimmels en insecten afgebroken tot humus. In je eigen tuin kun je dit proces versnellen en sturen. Het resultaat is een product dat niet alleen voeding geeft aan je planten, maar ook het bodemleven stimuleert. Dit bodemleven, bestaande uit miljarden bacteriën en nuttige schimmels, is essentieel voor een weerbare tuin die minder vatbaar is voor ziekten en plagen.
In het kort: De essentie van succesvol composteren
- Zorg voor een evenwichtige mix tussen stikstofrijk groen afval en koolstofrijk bruin materiaal.
- Plaats de composthoop op een plek met halfschaduw en direct contact met de volle grond.
- Belucht de hoop regelmatig door de lagen om te scheppen voor een snellere vertering.
- Houd de vochtigheid in de gaten; de compost moet aanvoelen als een uitgeknepen spons.
- Vermijd het toevoegen van dierlijke producten, gekookt eten of hardnekkig onkruid.
De basisprincipes van een gezonde composthoop
Om succesvol te zijn met zelf composteren, moet je begrijpen wat de organismen in je composthoop nodig hebben om hun werk te doen. Deze kleine werkers hebben vier hoofdelementen nodig: stikstof, koolstof, zuurstof en water. Wanneer deze elementen in de juiste verhouding aanwezig zijn, verloopt de afbraak efficiënt en zonder nare geuren. Een goede vuistregel is om te werken met een verhouding waarbij je ongeveer drie delen bruin materiaal mengt met één deel groen materiaal. Dit zorgt voor een luchtige structuur en voldoende energie voor de bacteriën.
Groen materiaal: De stikstofbronnen
Groen materiaal is rijk aan stikstof en dient als de brandstof voor de micro organismen. Dit materiaal is vaak vochtig en breekt snel af. Zonder voldoende groen materiaal zal de composthoop niet opwarmen en zal het proces erg traag verlopen. Echter, een overschot aan groen materiaal kan leiden tot een tekort aan zuurstof, waardoor de hoop gaat stinken. Voorbeelden van groen materiaal zijn:
- Vers gemaaid gras (met mate toevoegen om koeken te voorkomen).
- Resten van rauwe groenten en fruit uit de keuken.
- Onkruid zonder zaden of wortelstokken.
- Koffiedik en gebruikte theezakjes.
- Mest van planteneters zoals konijnen of cavia’s.
Bruin materiaal: De koolstofbronnen
Bruin materiaal is rijk aan koolstof en zorgt voor de nodige structuur in de composthoop. Het zorgt ervoor dat er lucht tussen de resten kan blijven circuleren, wat cruciaal is voor de aerobe bacteriën die het afval verwerken. Bruin materiaal is meestal droog en doet er langer over om te vergaan. Het vormt de basis van de uiteindelijke humusstructuur. Voorbeelden van bruin materiaal zijn:
- Herfstbladeren en droge takjes.
- Stro en hooi.
- Onbedrukt karton en eierdozen in kleine stukjes.
- Houtsnippers en zaagsel van onbehandeld hout.
- Snoeiafval van hagen en struiken.
Verschillende methoden om zelf te composteren
Niet iedere tuin is hetzelfde, en daarom zijn er verschillende manieren om aan de slag te gaan met zelf composteren. De keuze voor een methode hangt af van de beschikbare ruimte, de hoeveelheid afval en de tijd die je erin wilt steken. Een open composthoop is de meest eenvoudige vorm en is ideaal voor grotere tuinen waar veel snoeiafval vrijkomt. Het nadeel is dat het proces langer duurt en dat het er wat rommelig uit kan zien.
Voor kleinere stadstuinen is een compostvat van gerecycled kunststof vaak een betere oplossing. Deze vaten houden de warmte goed vast en beschermen de inhoud tegen ongedierte en overmatige regenval. Er zijn ook composttrommels die je kunt draaien, wat het beluchten van de compost zeer eenvoudig maakt. Voor degenen met zeer beperkte buitenruimte of zelfs alleen een balkon, kan een wormenbak een uitkomst bieden. Hierbij verwerken speciale compostwormen het keukenafval in een compacte bak tot zeer hoogwaardige compost en vloeibare plantenvoeding.
De ideale locatie en opbouw van je compostplek
De locatie van je composthoop of vat is bepalend voor het succes. Het is belangrijk dat de plek goed bereikbaar is, zodat je gemakkelijk je keukenafval kunt wegbrengen. De beste plek is een locatie in de halfschaduw. Te veel zon kan de hoop uitdrogen, terwijl te veel schaduw de opwarming belemmert. Daarnaast is direct contact met de bodem essentieel. Hierdoor kunnen bodemorganismen zoals wormen en kevers gemakkelijk de hoop betreden en kan overtollig vocht in de grond zakken.
Bij het opbouwen van een nieuwe hoop begin je onderaan altijd met een luchtige laag van takjes of grof snoeiafval. Dit bevordert de luchttoevoer van onderaf. Vervolgens werk je in lagen, waarbij je groen en bruin materiaal zoveel mogelijk afwisselt of direct door elkaar mengt. Probeer de lagen niet te dik te maken; lagen van vijftien centimeter zijn ideaal. Als de hoop erg droog is tijdens het opbouwen, kun je elke laag licht bevochtigen met een gieter.
Het proces van omzetten en beluchten
Een actieve composthoop heeft zuurstof nodig. Zonder zuurstof nemen anaerobe bacteriën het proces over, wat leidt tot rotting en stank. Om dit te voorkomen, is het aanbevolen om de composthoop minimaal één keer per paar maanden volledig om te zetten. Door de buitenste lagen naar binnen te werken en de onderste lagen naar boven te halen, geef je het proces een enorme boost. Je zult merken dat de kern van de hoop warm kan worden, soms wel zestig graden Celsius. Deze hitte is gunstig omdat het ziektekiemen en onkruidzaden doodt.
Tijdens het omzetten kun je direct controleren of de vochtigheid nog optimaal is. Als de compost te nat is en samenklontert, voeg je extra droog bruin materiaal toe. Is de compost te droog en zie je geen activiteit van insecten of schimmels, voeg dan wat water toe of meng er vers groen materiaal doorheen. Een goed beheerde hoop zal na zes tot twaalf maanden veranderd zijn in heerlijk ruikende, kruimelige compost.
Veelvoorkomende problemen en hoe je ze oplost
Zelf composteren is een leerproces en soms loopt het niet zoals gepland. Een veelgehoorde klacht is een onaangename geur. Dit wijst bijna altijd op een gebrek aan zuurstof of een teveel aan vocht. De oplossing is simpel: de hoop goed omscheppen en veel droog materiaal zoals houtsnippers of karton toevoegen. Als de hoop juist helemaal niets doet en er na maanden nog steeds hetzelfde uitziet, is de kans groot dat de hoop te droog is of dat er een gebrek is aan stikstofrijk groen afval.
Een ander punt van zorg zijn ongewenste gasten zoals ratten of muizen. Je kunt dit voorkomen door nooit gekookte etensresten, vlees, vis of zuivel op de composthoop te gooien. Deze producten trekken ongedierte aan en horen niet thuis in een gewone tuincompost. Fruitvliegjes kunnen in de zomer ook hinderlijk zijn; dit kun je beperken door vers keukenafval altijd direct af te dekken met een laagje droge bladeren of een dun laagje aarde.
Veelgestelde vragen over zelf composteren
Hoelang duurt het voordat mijn compost klaar is voor gebruik?
De snelheid van het proces hangt sterk af van de omgevingstemperatuur, de verhouding tussen de materialen en hoe vaak je de hoop keert. In een warme zomer met regelmatig omzetten kan compost in drie tot vier maanden klaar zijn. In de winter staat het proces bijna stil. Gemiddeld kun je rekenen op zes maanden tot een jaar voor een volledig rijp product.
Mag ik onkruid op de composthoop gooien?
Dit kan, maar met de nodige voorzichtigheid. Eenjarig onkruid zonder zaden is geen enkel probleem. Echter, wortelonkruiden zoals zevenblad of kweekgras kunnen overleven in een koude composthoop en zich via de compost weer verspreiden door je tuin. Ook onkruid met rijpe zaden kun je beter vermijden, tenzij je zeker weet dat je composthoop een temperatuur van minimaal zestig graden bereikt.
Waarom mag er geen as van de barbecue in de compost?
Koolas of as van behandelde houtskool bevat vaak chemicaliën en zware metalen die je niet in je tuin wilt hebben. Zuivere houtas van onbehandeld hout kan in zeer kleine hoeveelheden worden toegevoegd omdat het rijk is aan kalium, maar te veel as kan de zuurgraad van je composthoop te sterk verhogen, wat nadelig is voor de micro organismen.
De vruchten plukken van je eigen bodemverbeteraar
Zodra je compost donkerbruin tot zwart is en een bosachtige geur verspreidt, is het tijd om het te gaan gebruiken. Je hoeft de compost niet diep in de grond te spitten; de natuur doet het werk voor je. Verspreid in het voorjaar of najaar een laag van enkele centimeters over je borders of in de moestuin. Regenwormen zullen de compost de grond in trekken, waar het de bodemstructuur verbetert en voeding afgeeft aan de wortels van je planten. Door zelf te composteren transformeer je afval tot vitaliteit voor je tuin, wat niet alleen goed is voor je planten, maar ook een grote bijdrage levert aan een duurzamere leefomgeving.